Między dokumentem a propagandą. Ukraina i Rosja w filmie dokumentalnym po 2022 roku

W tym odcinku „Czytamy Ukrainę” Bartosz Gołąbek i Aleksandra Brzuzy rozmawiają o filmach dokumentalnych powstających po 2022 roku w cieniu pełnoskalowej wojny w Ukrainie.
To subiektywny wybór, który pokazuje różne sposoby opowiadania wojny — od bezpośrednich zapisów frontu, przez historie cywilów, po bardziej autorskie i symboliczne formy. Uwzględniamy także perspektywę rosyjską, obecną w filmach propagandowych i materiałach pokazujących wojnę „od środka”.

W odcinku:
3:18 Mstyslaw Czernow i jego nagradzane produkcje
8:20 polskie dokumenty z czasów inwazji Rosji na Ukrainę
13:53 czy dokumentalistyka wojenna może być obiektywna
26:10 rosyjskie filmy o Mariupolu
37:19 zwierzęta w roli głównej
41:47 przypadek Antona Ptuszkina
44:12 dzieci pod ostrzałem
47:26 filmy metafory
52:37 rosyjska propaganda i antypropaganda
1:00:41 czy warto oglądać rosyjską propagandę dokumentalną

🎬 Omawiane filmy:
Ukraina / front i doświadczenie wojny
– 2000 метрів до Андріївки (2025), reż. Мстислав Чернов
– 20 днів у Маріуполі (2023), reż. Мстислав Чернов
– In the Rearview (2023), reż. Maciek Hamela
Zwierzęta i etyka wojny
– Ми, наші тварини і війна (2024), reż. Антон Птушкін
– Все має жити (2024), reż. Тетяна Дородніцина, Андрій Литвиненко
Dzieci i trauma
– Україна. Вкрадене дитинство (2024)
Metafory i obrazy społeczne
– Квіти України (2024), reż. Аделі́на Борець
– Hotel „Ukraina” (2024), reż. Barbara Włodarczyk
Perspektywa rosyjska / propaganda i „od środka”
– Russians at War (2024), reż. Anastasia Trofimova
– Pan Nikt kontra Putin (2025), reż. David Borenstein, Pavel Talankin
– У края бездны (2024–2025), reż. Максим Фадеев
– Мариуполь: возвращение (2024), News Front
– Мариуполь. Три года свободы (2025)
– Выжившие. Истории из освобождённого Мариуполя (2022), RT
– Обыкновенная денацификация (2023)
– Предательство (2026), reż. Андрей Медведев
– Наши герои (2023)
– Предыстория войны. Рождение «народных республик» (2024)

[251] Gołąbek i Strzyżewski: spirala wojny

W 251 wydaniu podcastu „Czytamy po rosyjsku” Bartosz Gołąbek i Marcin Strzyżewski przyglądają się światu, w którym konflikty nie wygasają, lecz układają się w coraz bardziej złożony i trudny do zatrzymania proces.
Rozmawiają o teraźniejszości — o tym, jak funkcjonuje dziś Rosja w warunkach przedłużającej się wojny i globalnej presji — ale też o przyszłości: o scenariuszach, które nie są jeszcze przesądzone, a jednak zaczynają się rysować coraz wyraźniej.
Czy mamy do czynienia z pojedynczym konfliktem, czy raczej z ich narastającą kumulacją? Jakie mechanizmy sprawiają, że napięcia nie znikają, lecz się wzmacniają? I co to oznacza dla świata, który coraz częściej przypomina system pozostający w stanie permanentnego kryzysu?
To rozmowa o procesach, które już trwają — i o tych, które dopiero mogą się ujawnić.

W audycji:
0:00 powitanie
2:30 katastrofa pociągu w Obwodzie Uljanowskim i inne tego typu wydarzenia
10:09 o strategii komunikacyjnej ukraińskich służb specjalnych
14:41 o sposobach wciągania do zadań dywersyjnych
21:48 felieton Nikodema Cudzicha o ukraińskim barszczu
31:00 o stanie procesu pokojowego Rosja – Ukraina
36:38 co zmieni w wojnie potencjalna zmiana na stanowisku Rosji
51:30 o marnych nadziejach na rozliczenie zbrodniarzy wojennych
59:36 Białoruś „przygotowuje się do wojny”
1:01:01 oblicze wojny światowej
1:09:08 o potrzebie gotowości

Wesprzyj Sprawy Wschodu:
☕ BuyCoffeeTo: ⁠https://buycoffee.to/sprawywschodu⁠
❤️ Patronite: ⁠https://patronite.pl/sprawywschodu⁠

Sprawy Wschodu w sieci:
📸 Instagram: ⁠https://www.instagram.com/sprawywschodu⁠
📘 Facebook: ⁠https://www.facebook.com/sprawywschodu⁠
▶️ YouTube: ⁠https://www.youtube.com/@sprawywschodu
🌐 ⁠https://sprawywschodu.online

[250] Co słychać na Kremlu: elity, wpływy, decyzje

🎙️ Czytamy po rosyjsku #250
W prawie jubileuszowym, 250. wydaniu podcastu „Czytamy po rosyjsku” przyglądamy się temu, co dzieje się dziś na Kremlu – zarówno na poziomie oficjalnych wystąpień, jak i w przestrzeni „okołoputinowskiej”, gdzie powstają realne decyzje i kierunki polityki.
Punktem wyjścia jest pytanie: dlaczego Władimir Putin pojawia się coraz rzadziej – i co to mówi o systemie?

W odcinku:
0:59 podziękowanie za zajęcie III miejsca w kategorii Nauka – Osobowość Roku 2025 Gazety Krakowskiej i Dziennika Polskiego
2:01 spadek aktywności publicznej Putina
4:44 plotki o zmianach w rosyjskim rządzie
12:44 mechanizmy działania Administracji Prezydenta
14:20 nagrody dla młodych działaczy kultury
16:30 napięcia w elitach i nieformalne wpływy (np. Nikita Michałkow)
26:44 relacje państwo–biznes i rolę Aleksandra Szochina
29:08 polityka pamięci, kultura
31:29 gesty wobec Azerbejdżanu i znaczenie miękkiej dyplomacji
35:17 10 lat Rosgwardii – narzędzie kontroli wewnętrznej
39:33 Nikodem Cudzich i „Alfabet Ukrainy”
44:49 styl „putinowskiego państwa”
49:37 polityka historii i pamięci

🎧 Premierowo rozpoczynamy także nowy cykl – „Alfabet Ukrainy”, przygotowany przez Nikodema Cudzicha. To próba spojrzenia na Ukrainę poprzez jej język, debatę publiczną i kontekst kulturowy – z perspektywy, której w naszym podcaście dotąd było mniej.
To odcinek o systemie, który coraz mniej pokazuje swoją twarz – ale coraz intensywniej zarządza rzeczywistością.

Zaprasza Bartosz Gołąbek
📌 Źródła (Kreml):
⁠http://kremlin.ru/events/president/news/79413
http://kremlin.ru/events/president/news/79414
http://kremlin.ru/events/president/news/79418/videos
http://kremlin.ru/events/president/news/79419
http://kremlin.ru/events/president/news/79424
http://kremlin.ru/events/administration/79427
http://kremlin.ru/events/administration/79422

Inne media:
https://www.nytimes.com/2026/03/25/opinion/russia-putin-iran-war.html
https://faridaily.substack.com/

☕ Wesprzyj projekt:
https://buycoffee.to/sprawywschodu
⁠https://patronite.pl/sprawywschodu

[249] Kazachstan z bliska. Kazachsko-polska opowieść o kulturze i języku

W tym wydaniu podcastu „Czytamy po rosyjsku” przenosimy się do Kazachstanu — kraju, który coraz wyraźniej zaznacza swoją obecność na mapie współczesnego świata, a jednocześnie wciąż pozostaje w Polsce stosunkowo mało rozpoznany.
Rozmówcami Bartosza Gołąbka są Assel Sagimbekova Podlecka oraz Mateusz Podlecki. Razem rozmawiamy o kulturze, języku i tożsamości Kazachstanu, a także o tym, jak dziś opowiada on sam siebie — między tradycją a nowoczesnością.
Odcinek ukazuje się w czasie Nouruzu — święta wiosny obchodzonego w wielu krajach Azji Centralnej — co nadaje tej rozmowie dodatkowy wymiar symboliczny: nowego początku, odrodzenia i wspólnoty.

🎧 W odcinku usłyszycie także fragment wystąpienia studentów turkologii UAM z obchodów Nouruzu w Poznaniu (2024).

W audycji:
0:00 powitanie
1:48 przedstawienie gości
5:25 o Nouruz w Kazachstanie
8:08 o kazachsko-polskim związku małżeńskim
12:53 o weselu w Kazachstanie
24:17 o wspólnym życiu w Polsce
29:36 wpływ języka rosyjskiego na dzisiejszy Kazachstan
43:32 język rosyjski nie wystarczy aby poznać Kazachów i Kazachstan
49:25 Aszarszyłyk Wielki Głód w Kazachstanie
55:42 czy Moskwa manipuluje przekazem medialnym w Kazachstanie
59:08 światowe sukcesy Kazachów w internecie
1:04:36 nieznajomość języka kazachskiego jako problem poznawczy
1:11:55 gdzie w Polsce uczyć się języka kazachskiego
1:16:22 życzenia z okazji Nouruz
1:20:20 niebawem nowy odcinek podcastu MetaQuazaqstan o Janie Prosperze Witkiewiczu (Batyrze)

Profil Assel: @kazachskapolonistka
Podcast Assel i Mateusza
MetaQuazaqstan: Kazachski Punkt Widzenia https://open.spotify.com/show/5a3zwGFTCoEw9z3UP6WiUk?si=16ae2e3eb2c441ae

@sprawywschodu
☕ Jeśli chcesz wesprzeć rozwój podcastu:
👉 BuyCoffeeTo: ⁠https://buycoffee.to/sprawywschodu
👉 Patronite: ⁠https://patronite.pl/sprawywschodu

[248] Koreański specnaz w rosyjskiej propagandzie

W 248 wydaniu podcastu „Czytamy po rosyjsku” Bartosz Gołąbek i Magdalena Paciorek rozmawiają o kilku historiach z rosyjskiej przestrzeni medialnej i kulturalnej, które dobrze pokazują, jak dziś przenikają się propaganda, kultura i polityka.
Punktem wyjścia jest film „Koreański specnaz”, prezentowany w rosyjskich mediach jako dokument o żołnierzach Korei Północnej walczących po stronie Rosji. Przy tej okazji przyglądamy się również jego autorce — deputowanej Dumy Państwowej Marinie Kim — oraz historii sowieckich Koreańczyków, z których środowiska wywodzi się jej rodzina.
Rozmawiamy także o zmianie w jednej z najważniejszych instytucji teatralnych Rosji — Szkole-Studium MChAT, gdzie obowiązki rektora obejmuje Konstantin Chabenski po odejściu Konstantina Bogomołowa.
W odcinku pojawia się również temat powrotu Rosji na Biennale w Wenecji, który już wywołuje spory w środowisku artystycznym, a także kwestia Kazachstanu, który zaczyna wydawać Rosji osoby krytykujące wojnę.

W odcinku:
1:23 Oskar dla filmu „Mr Nobody Against Putin”
2:24 Konstantin Chabienskij nowym szefem studia MCHAT
13:23 Rosja planuje swój udział w Biennale Artystycznym w Wenecji
31:02 film dokumentalny „Koreański specnaz”
35:48 sowieccy Koreańczycy
43:57 Kazachstan wyrzuca niektórych rosyjskich emigrantów
56:47 Nursułtan Nazarbajew popiera Tokajewa na zawsze

Jak zawsze dziękujemy wszystkim osobom wspierającym:

BuyCoffeeTo https://buycoffee.to/sprawywschodu
Patronite https://patronite.pl/sprawywschodu

Źródła do odcinka:
https://life.ru/p/1851406
https://rg.ru/2026/03/13/v-muzee-pobedy-proshla-premera-filma-o-bojcah-specnaza-kndr.html
https://yandex.kz/video/preview/15335262610622491223
https://rg.ru/2026/03/12/shvydkoj-nadeius-my-sumeem-pokazat-derevo-uhodit-korniami-v-nebo-v-venecii.html
https://www.theartnewspaper.ru/posts/20260304-pthh/
https://www.theartnewspaper.ru/posts/20240321-skua/
https://novayagazeta.ru/articles/2026/03/11/spektakl-okonchen
https://meduza.io/feature/2026/03/13/kazahstan-nachal-vydavat-rossii-antivoennyh-aktivistov-pochemu-strana-prevratilas-v-opasnoe-mesto-dlya-kritikov-kremlya

Czy da się naprawić Ukrainę? Czytamy Ukrainę wokół książki Łesia Bełeja

W drugim odcinku cyklu „Czytamy Ukrainę” rozmawiamy z Aleksandrą Brzuzy, tłumaczką książki Łesia Bełeja „Plan naprawy Ukrainy” (wyd. Ha!art, 2023).
Osią rozmowy jest esej ukraińskiego pisarza i publicysty, który wskazuje na pakiet problemów współczesnej Ukrainy – od wyzwań instytucjonalnych i społecznych po pytania o przyszłość państwa funkcjonującego w warunkach wojny.

🎙 Rozmawiają: Bartosz Gołąbek i Aleksandra Brzuzy
🎧 Cykl: Czytamy Ukrainę / Sprawy Wschodu

W podcaście:
0:00 powitanie
2:07 wspomnienie Oli z wizyty w Baku
6:53 sytuacja języka rosyjskiego w Azerbejdżanie
10:30 najnowsze ataki rakietowe Rosji na Ukrainę
14:00 udział Oli w przekładzie prozy Łesia Bełeja
21:20 ostra satyra Bełeja na swoich ziomków
25:30 Bełej o sytuacji językowej Ukrainy
34:17 Bełej o korupcji w Ukrainie
41:30 o planach przejścia Ukrainy na alfabet łaciński
48:00 czy Ukraina może być wolna od Rosji pozostając przy j.rosyjskim
56:56 publicystyka Łesia Bełeja
1:02:10 „Pan Nikt kontra Putin” o oswajaniu Rosji

🎧 Muzyka w podcaście
Oryginalny dźwięk otwierający przygotowała dla nas Stefanova Music.
YouTube
⁠https://www.youtube.com/@stefanova.
Instagram
⁠https://www.instagram.com/stefanova.music/⁠

📚 Źródła i materiały wspomniane w odcinku
Plan naprawy Ukrainy – Łeś Bełej (wyd. Ha!art)
⁠https://www.sklep.ha.art.pl/
Materiał wideo
⁠https://youtu.be/S50M9hX9RrM?si=FGc4TZarQj7CnktO⁠
O produkcji dronów i problemie światłowodów w Ukrainie
⁠https://oboronka.mezha.ua/v-ukrajini-deficit-optovolokna-309156⁠
Protesty studenckie w Ukrainie w 2010 roku (BBC)
https://www.bbc.com/russian/international/2010/10/101012_ukraine_students_protest
Materiał wideo
⁠https://youtu.be/GGRXLJ5weNs?si=d5Hbd11b7czdWXY1⁠
Playlista muzyczna
⁠https://open.spotify.com/playlist/37i9dQZEVXbKkidEfWYRuD?si=5e582e671eec4278⁠

☕ Wesprzyj podcast Sprawy Wschodu
BuyCoffeeTo
https://buycoffee.to/sprawywschodu
Patronite
⁠https://patronite.pl/sprawywschodu

[247] Łukaszenka między Kremlem a oborą

USA uderzają na Iran — państwo, z którym Mińsk rozwijał współpracę wojskową. Świat wchodzi w kolejną fazę eskalacji. W tym samym czasie Łukaszenka pojawia się w oborze i miesza widłami ściółkę dla cieląt.
W odcinku 247 „Czytamy po rosyjsku” Bartosz Gołąbek mówi o moskiewskim posiedzeniu 26 lutego i pogłębiającej się integracji z Rosją, o represjach i sprawie „Białoruskiego Hajuna”, o sytuacji więźniów politycznych oraz o wygaszaniu relokacji białoruskiego biznesu w Polsce.
Geopolityka i zootechnika. Kreml i obora.

🎙 Podcast można wspierać:
☕ BuyCoffeeTo: ⁠https://buycoffee.to/sprawywschodu
🎧 Patronite: ⁠https://patronite.pl/sprawywschodu
Zapraszamy do komentowania i kontaktu.

W odcinku:
0:00 powitanie – dziś wątki białoruskie
3:25 tydzień prezydenta Łukaszenki
8:26 roboczy jubileusz zjednoczeniowy w Moskwie
16:41 Łukaszenka fachowy jak zootechnik wizytuje fermę cieląt
20:50 geopolityczne widły białoruskiego reżimu
28:16 styczniowy raport Viasny na temat praw człowieka
40:21 sprawa Mikałaja Statkiewicza
43:57 wygaszenie białoruskiej relokacji biznesowej
49:57 „Pod szarym niebem” z nagrodą Czerwony Wrzos

Źródła wykorzystane w odcinku:
Pozirk
https://pozirk.online/ru/longreads/177636/
BELTA
⁠https://belta.by/president/view/sojuznyj-vektor-v-kremle-inspektsija-s-vilami-v-rukah-i-nagrady-zaschitnikam-otechestva-itogi-nedeli-766984-2026/#part2⁠
Wiasna
https://spring96.org/ru/news/119554
Plan B
https://planbmedia.io/important/research/relokaciya-zakonchilas-vpervye-za-poslednie-15-let-v-polshe-zakrylos-bolshe-belaruskih-kompanij-chem-otkrylos.html
Nasha Niva
https://nashaniva.com/ru/389367
Zerkalo
https://news.zerkalo.io/cellar/121509.html

Przed mikrofonem: Bartosz Gołąbek

[246] 12 lat rosyjskiej agresji na Ukrainę. Wojna na koszt żołnierzy

W 246 odcinku łączymy cztery wątki, które pokazują region w czasie wojny i technologicznego przesilenia. Rozmawiamy o wojnie prowadzonej „za swoje” — o sytuacji, w której rosyjscy żołnierze coraz częściej doposażają się z własnych środków, i o tym, co mówi to o kondycji państwa takiego jak Rosja po 12 latach agresji na Ukrainę.
Następnie omawiamy, dlaczego Rosja wyraźnie odstaje dziś w wyścigu sztucznej inteligencji i jakie mogą być długofalowe konsekwencje tego zapóźnienia.
W trzeciej części przyglądamy się Dniu Języka Ojczystego w Białorusi — językowi jako przestrzeni tożsamości, ale i politycznej kontroli.
Na koniec przenosimy się do Izraela, gdzie funkcjonuje rosyjskojęzyczna diaspora jako największy postsowiecki mikrokosmos funkcjonujący poza obszarem byłego ZSRR

🎙️Przed mikrofonami Bartosz Gołąbek i Magdalena Paciorek
W podcaście:
00:00 powitanie
2:30 brutalny generał Demiurczew
5:17 Rosjanie walczą za SWOje
18:17 jak bardzo Rosja odstaje w projektach SI
31:15 krindżowa promocja języka ojczystego w Białorusi
39:10 wielobarwny rosyjskojęzyczny Izrael
55:17 raper Morgenshtern i jego polskie korzenie

Żródła

🎙 Jeśli cenicie Państwo nasze materiały i chcecie wspierać rozwój podcastu zapraszamy:
☕ Buy Coffee To
https://buycoffee.to/sprawywschodu
🎧 Patronite
https://patronite.pl/sprawywschodu
Dziękujemy za wsparcie i zapraszamy do obserwowania „Spraw Wschodu” na Spotify.

[245] Wojenna Rosja. Stan zużycia

W 245 wydaniu „Czytamy po rosyjsku” przyglądam się Rosji w lutym 2026 roku — państwu funkcjonującemu w logice wojny, które jednocześnie negocjuje, mobilizuje i coraz wyraźniej zużywa się od środka. Zaprasza Bartosz Gołąbek

W odcinku:
1:10 podziękowania dla patronów
5:00 rocznica śmierci Aleksieja Nawalnego
8:57 najnowsza inicjatywa Julii Nawalnej
14:27 trzy korytarze negocjacji „pokojowych”
23:56 na ile Rosji starczy ludzi do uzupełniania wojennych strat
31:40 Kenijczycy na rosyjskiej wojnie
36:12 kryzys infrastrukturalny w mieście złota na Syberii
41:20 nowe napaści na szkoły i reakcja państwa

Źródła:
🔹 Trzy korytarze negocjacyjne – techniczny, polityczny i ekonomiczny impas rozmów rosyjsko-ukraińskich
Re:Russia: ⁠https://re-russia.net/analytics/0386/
🔹 Czy Rosji starczy żołnierzy? – realne straty, tempo rekrutacji i problem jakości kadr
Analiza zasobów:
https://carnegieendowment.org/ru/russia-eurasia/politika/2026/02/russia-internal-resources-war
Wątek werbunku cudzoziemców:
https://www.rbc.ru/politics/11/02/2026/698c276e9a7947b6d9dda382
Materiał wideo: ⁠⁠https://www.youtube.com/watch?v=21_MLbYzmyg⁠⁠
🔹 Komunalny kolaps w „złotym” Bodajbo – infrastruktura w cieniu wojny
https://www.sibreal.org/a/potom-voyna-i-vse-deneg-net-kommunalnyy-kollaps-v-zolotom-gorode-bodaybo/33676413.html
🔹 Fala ataków na szkoły i monitoring uczniów – profilaktyka czy reakcja strachu?
https://verstka.media/kak-shkoly-reagiruyut-na-volnu-napadenij
Czarny notes: ⁠https://black-book.wiki/search/case

Rosja negocjuje, rekrutuje i kontroluje — ale równocześnie mierzy się z erozją infrastruktury i napięciem społecznym.

Jeśli chcesz wesprzeć rozwój podcastu „Sprawy Wschodu”:
➡ Patronite: ⁠https://patronite.pl/sprawywschodu
➡ Buy Coffee To: ⁠https://buycoffee.to/sprawywschodu


Dziękujemy za każde wsparcie!

Czytamy Ukrainę z Aleksandrą Brzuzy

W tym odcinku podcastu na kanale Sprawy Wschodu wyjątkowo nie „czytamy po rosyjsku”, lecz proponujemy czytanie Ukrainy – jako próbę otwarcia nowej audio-przestrzeni rozmowy o wojnie, języku i doświadczeniu współczesności.
Bartosz Gołąbek rozmawia z Aleksandrą Brzuzy – rusycystką, tłumaczką literatury współczesnej, wykładowczynią, pasjonatką kina i muzyki rockowej, wielokrotnie obecną na wschodnich rubieżach Europy, w Rosji, na Białorusi, a przede wszystkim w Ukrainie.
Rozmawiamy o Ukrainie przez pryzmat historii współczesnej, literatury i języka, a także o tym, jak opowiadać wojnę bez estetyzacji i uproszczeń. Punktem wyjścia są fragmenty książki Brud (Khaki) autorstwa Siergieja Siergiejewicza „Sajgona”, w przekładzie Aleksandry Brzuzy. Książka została wydana w 2024 roku nakładem krakowskiej oficyny Ha!art.
To literatura surowa i bezkompromisowa, posługująca się językiem wojny i jej zaplecza – językiem, którego nie sposób wygładzić.

⚠️ Uwaga: w cytowanych fragmentach pojawia się nienormatywna leksyka, obecna w oryginale i zachowana w przekładzie jako element świadectwa i integralna część narracji.

Do formuły „Czytamy po rosyjsku” wracamy już w kolejnym tygodniu. Zapraszamy do słuchania, komentowania i dzielenia się refleksjami.

Teledyski w reżyserii Aleksandry Brzuzy:
Stefanova & Diamenti, Świeżością: https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=rOWi0BXv_Ec&list=RDrOWi0BXv_Ec&start_radio=1
Stefanova Kobietki Paznokietki https://m.youtube.com/watch?v=NYPUAVkhoYI&list=RDNYPUAVkhoYI&start_radio=1&pp=ygUVc3RlZmFub3ZhIHBhem5va2lldGtpoAcB0gcJCZEKAYcqIYzv
Renola Guna – Namiętność Bohuna https://www.youtube.com/watch?v=Fx6KAQuLWZs

Postaw nam kawę: https://buycoffee.to/sprawywschodu